Mở đầu: PHƯƠNG TIỆN
Con người sống trong thế giới của những nhận định, quan niệm, niềm tin và tri thức. Mỗi ngày, chúng ta tiếp nhận vô số thông tin và phải quyết định điều gì nên tin, điều gì nên nghi ngờ, điều gì đúng và điều gì sai. Nhưng làm thế nào để phân biệt chân lý với sai lầm, sự thật với ý kiến, tri thức với niềm tin? Đây là một trong những vấn đề căn bản nhất của nhận thức luận.
Một điều được nhiều người tin chưa chắc đã đúng. Một điều được truyền lại từ lâu đời chưa chắc đã hoàn toàn đúng. Một người có uy tín nói ra một điều cũng không làm cho điều đó tự động trở thành chân lý.
Chân lý không phụ thuộc vào số người tin nó. Chân lý cũng không phụ thuộc vào quyền lực của người phát biểu. Muốn nhận biết chân lý, cần có phương tiện kiểm chứng. Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, nhiều phương tiện kiểm chứng đã được hình thành. Trong phạm vi chuyên luận này, có thể quy về những phương tiện chủ yếu: Phản biện - Lịch sử - Thực tiễn - Khoa học - Tam bảo. Phản biện giúp kiểm tra bằng lý trí. Lịch sử giúp kiểm tra bằng thời gian. Thực tiễn giúp kiểm tra bằng kết quả. Khoa học giúp kiểm chứng thế giới hiện tượng bằng phương pháp quan sát, đo lường, thực nghiệm và phản biện. Tam bảo, trong truyền thống Phật giáo, giúp định hướng và kiểm chứng con đường chuyển hóa khổ đau và giác ngộ thông qua Phật, Pháp và Tăng.
Những phương tiện này không hoàn toàn đồng nhất. Mỗi phương tiện có đối tượng, phương pháp và giới hạn riêng. Vì vậy, vấn đề không phải là chọn một phương tiện để phủ nhận tất cả những phương tiện còn lại, mà là xác định đúng phạm vi của từng phương tiện và sử dụng chúng một cách thích hợp.
Từ đó, chuyên luận này đặt ra một câu hỏi xuyên suốt: Con người phải dựa vào đâu để biết một điều là chân lý?
