BIẾN NGUY THÀNH CƠ

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều. Nhiều tỉnh, thành ở Việt Nam phải đối mặt với lượng mưa kỷ lục, gây ngập úng, sạt lở, thiệt hại nặng nề về kinh tế và môi trường. Nước mưa - vốn là món quà của thiên nhiên - đang dần trở thành nỗi lo, là “nguy cơ” thay vì “tài nguyên”.

Tuy nhiên, nếu thay đổi cách nhìn, nước mưa không chỉ là hiểm họa mà còn là nguồn nước sạch quý giá, có thể được thu gom, lưu trữ và tái sử dụng, góp phần giảm ngập, chống hạn và tiết kiệm tài nguyên nước ngọt.

1. Lượng mưa - nguồn nước dồi dào bị bỏ phí.

Theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, trung bình mỗi năm Việt Nam nhận được khoảng 1.900 – 2.000 mm lượng mưa, tương đương hơn 640 tỷ mét khối nước. Thế nhưng phần lớn lượng nước này chảy tràn ra sông biển, gây lũ lụt ở mùa mưa và thiếu nước vào mùa khô.

Ở nhiều thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng, hệ thống thoát nước không đủ sức chứa khiến mưa lớn trở thành “thảm họa đô thị”. Trong khi đó, tại các vùng nông thôn, miền núi, người dân lại phải đối mặt với khô hạn, thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô.

2. Thu gom và trữ nước mưa - giải pháp cho tương lai.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã biến nước mưa thành tài nguyên quốc gia:

- Singapore là ví dụ điển hình: hơn 50% nhu cầu nước của đảo quốc này đến từ hệ thống thu gom và xử lý nước mưa;

- Nhật Bản và Úc cũng khuyến khích người dân lắp đặt bồn chứa nước mưa để tưới cây, rửa xe hoặc dùng cho sinh hoạt sau khi lọc.

Ở Việt Nam, mô hình thu gom nước mưa đã được áp dụng tại một số vùng duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Người dân tận dụng mái nhà, sân thượng để hứng nước mưa vào bể chứa, phục vụ sinh hoạt trong mùa khô.

Nếu được nhân rộng và kết hợp công nghệ lọc hiện đại, đây sẽ là nguồn nước bổ sung bền vững cho tương lai.

Ngoài ra, việc xây dựng các hồ chứa nhân tạo quy mô vừa và nhỏ tại vùng trũng hoặc ven đô thị sẽ giúp:

- Giữ lại nước mưa tạm thời, giảm áp lực thoát nước;

- Cung cấp nguồn nước dự trữ cho mùa khô;

- Điều hòa khí hậu và tạo cảnh quan xanh cho cộng đồng.

Các hồ này có thể kết hợp chức năng sinh thái - nuôi trồng thủy sản, tưới tiêu, hoặc làm nơi điều hòa không khí tự nhiên.

Tại Bình Thuận và Nam Trung Bộ, nơi khí hậu nắng nóng, lượng mưa phân bố không đều, chính quyền địa phương có thể triển khai các hồ nhân tạo điều tiết nước mưa theo mùa, vừa chống ngập khi mưa lớn, vừa giữ nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vào mùa khô.

Chẳng hạn, việc tận dụng các vùng đất trũng ven suối, hoặc khu vực thấp giữa hai dãy đồi để đào hồ chứa tạm, có thể giúp giảm đáng kể thiệt hại do lũ quét và khô hạn luân phiên.

3. Đào sông nhân tạo và phát triển đô thị mưa thông minh.

Bên cạnh hồ chứa, nhiều quốc gia còn đào sông nhân tạo hoặc kênh thoát nước thông minh để dẫn nước mưa về các vùng chứa, vừa chống ngập đô thị, vừa bổ sung nguồn nước cho hệ thống sông ngòi tự nhiên.

Tại Nhật Bản, hệ thống “siêu hầm thoát nước ngầm” (Metropolitan Area Outer Underground Discharge Channel) ở Tokyo có thể dẫn hàng triệu mét khối nước mưa khỏi thành phố trong vài giờ, giảm thiểu thiệt hại khi bão lớn đổ bộ.

Ở Việt Nam, có thể nghiên cứu mô hình sông nhân tạo đô thị – vừa là tuyến thoát nước, vừa là không gian sinh thái, du lịch và cảnh quan. Các thành phố như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ hoặc Đà Lạt có thể thiết kế “mạng lưới nước mưa thông minh” gồm:

- Đường thấm nước cho mưa thấm xuống đất;

- Hồ điều hòa và bể ngầm chứa nước;

- Kênh và sông nhân tạo để dẫn nước về hồ chứa hoặc ra biển một cách chủ động.

Hệ thống này nếu được quy hoạch đồng bộ, không chỉ giảm ngập mà còn tạo không gian xanh – xanh nước – xanh người, góp phần hình thành những “đô thị bền vững” trong tương lai.

4. Kết: Từ nguy cơ đến cơ hội.

Nước mưa không phải là “thủ phạm” gây ngập lụt, mà là nguồn lực bị quản lý sai cách. Nếu biết biến “nguy” thành “cơ”, Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển từ đối phó sang chủ động, biến dòng nước mưa dữ dội hôm nay thành nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá cho mai sau.

Như lời Phật dạy trong Kinh Tăng Chi Bộ: “Người trí biết chuyển hóa nghịch cảnh thành thuận duyên.”

Nếu chúng ta biết học theo tinh thần đó – từ quản lý nước mưa, ta có thể học được bài học lớn hơn: mọi khổ nạn trong đời đều có thể trở thành cơ hội để thức tỉnh và sáng tạo.

“Ta không đến để cuốn trôi, mà để trao tặng.”

Nếu mỗi giọt mưa được đón nhận bằng trí tuệ và lòng biết ơn, con người sẽ không còn sợ hãi trước lũ, mà biết hài hòa với tự nhiên, sống cùng thiên nhiên như sống cùng chính tâm mình.

Khi ấy, mưa không còn là hiểm họa, mà là ân huệ, là dòng nước nuôi dưỡng cả đất trời và tâm hồn con người.

Hoàng Lạc

Nguồn tham khảo: 

- Bộ Tài nguyên & Môi trường; PUB Singapore; 

- Chương trình Sponge City (China); Hệ thống thoát nước Tokyo (Nhật Bản); 

- Kinh Tăng Chi Bộ (Aṅguttara Nikāya).