TÌM HIỂU VỀ NGUỒN GỐC CỦA CHÚNG SINH

Chúng sinh gồm có thân trung ấm và Tánh Linh. Con người cũng như vậy. Vì thế, khi nói về nguồn gốc của chúng sinh, cần nói đến hai vấn đề: nguồn gốc của thân trung ấm và nguồn gốc của Tánh Linh.

1. Tánh Linh và thân trung ấm

Tánh Linh ở đây được hiểu là Chân Ngã, Chân Tâm, Phật Tánh, tức chính là Bản Thể Hữu Tình của mỗi chúng sinh trong Vũ Trụ. Bản Thể Hữu Tình là một tồn tại độc lập, tự hữu, không bị phân chia, không bị hợp nhất và thường hằng chính nó. Mỗi chúng sinh đều có bản thể hữu tình của chính mình.

Trong đạo Phật, Bản thể ấy được gọi là Phật Tánh. Tuy nhiên, do chưa rõ biết nên chúng sinh thường chấp lầm thân trung ấm và ngũ uẩn là ta, là của ta, là tự ngã của ta. Bậc Đạo sư chỉ dạy cho chúng sinh phân biệt rõ: cái gì là ta, là của ta, là tự ngã của ta; và cái gì không phải là ta, không phải là của ta, không phải là tự ngã của ta.

Theo quan điểm được trình bày ở đây, Phật tánh là Chân Ngã, là Ta, là của Ta; còn thân trung ấm bao gồm ngũ uẩn thì không phải là Ta, không phải là của Ta, không phải là tự ngã của Ta. Khi con người như thật rõ biết Phật Tánh là như vậy - thường hằng, an lạc, thanh tịnh, không kết thúc - và đồng thời rõ biết thân trung ấm là pháp được hình thành, vô thường, biến hoại và dễ tổn thương, thì con đường Giác ngộ trở nên sáng tỏ.

Khi ấy, đạo đức Giác ngộ là đạo đức vô lượng, trí tuệ Giác ngộ là trí tuệ tối thượng, bình an Giác ngộ là bình an tuyệt đối, hạnh phúc Giác ngộ là hạnh phúc vô biên. Sự hiểu biết ấy trở thành nền tảng để xác lập niềm tin nơi Phật pháp và tinh tấn tu tập theo mục tiêu chân chánh.

2. Vì sao cần trình bày về nguồn gốc Vũ Trụ?

Nếu muốn tuyên bố về nguồn gốc rốt ráo của chúng sinh, thì không thể không đề cập đến nguồn gốc của Vũ Trụ. Khi Đức Thế Tôn còn tại thế, đã có người hỏi Ngài về những vấn đề như Vũ Trụ thường hằng hay không thường hằng, hữu hạn hay vô hạn, con người và chúng sinh từ đâu mà có. Có những vấn đề Ngài im lặng không trả lời, bởi nếu chấp giữ những câu hỏi ấy mà không có phương pháp nhận thức thích hợp thì dễ dẫn đến ưu não, tranh luận, hý luận và không đem lại lợi ích thiết thực cho con đường tu tập.

Có những điều không phải không có thể biết, mà là ngôn ngữ và khả năng nhận thức của người nghe chưa thích hợp để trình bày. Nếu không hiểu, người ta dễ tranh luận kéo dài mà không có kết quả; hoặc suy tư mãi mà không tìm được lối thoát. Đức Phật từng ví những điều Ngài tuyên bố giống như nắm lá trong tay, còn những điều Ngài không tuyên bố giống như lá trong cả khu rừng. Điều đó cho thấy mục đích thuyết pháp của Ngài trước hết là chỉ ra con đường đưa đến giác ngộ và giải thoát. Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay, việc trình bày những vấn đề về Vũ Trụ được đặt ra trong một hoàn cảnh khác.

3. Ba nguyên nhân cần trình bày sự thật về Vũ Trụ

Có ba nguyên nhân được đặt ra:

- Thứ nhất: Sự phát triển của khoa học. Khoa học hiện đại đã phát triển mạnh cả về lý thuyết lẫn thực nghiệm, bao gồm vật lý vi mô và vĩ mô, hóa học, sinh học, toán học và triết học. Những thành tựu ấy làm phong phú ngôn ngữ và phương tiện nhận thức của con người. Vì vậy, ngày nay có thể sử dụng những ngôn ngữ và khái niệm mới để trình bày những vấn đề về Vũ Trụ mà trước đây rất khó diễn đạt.

- Thứ hai: Những quan niệm khác nhau về nguồn gốc con người. Sau thời Đức Thế Tôn hơn 500 năm, đã xuất hiện những quan niệm tôn giáo cho rằng con người do một đấng toàn năng tạo ra. Quan niệm này về sau trở thành một hệ thống tôn giáo có ảnh hưởng rất lớn. Đây là một lý do cần làm rõ cách nhìn về nguồn gốc chúng sinh và nguồn gốc Vũ Trụ từ một hệ thống nhận thức khác.

- Thứ ba: Sự hiểu sai và diễn giải sai Chánh pháp. Một số luận sư, thầy tổ, tu sĩ và nhà nghiên cứu Phật học có thể đã hiểu sai ý Phật, một đoạn kinh, một bài kinh hoặc một bộ kinh. Từ đó có thể dẫn đến sự phân chia tông phái, chia rẽ tăng chúng, phỉ báng lẫn nhau, nhận giả làm thật, tôn sùng tà kiến, tu tập sai pháp, hành đạo trái giới luật hoặc thuyết pháp sai lệch.

Vì lòng thương tưởng đối với người phát tâm Bồ đề nhưng chưa tìm được con đường đúng, Chánh pháp cần được trình bày bằng nhiều phương tiện, làm sáng tỏ những điều bị che kín, chỉ đường cho người lạc hướng và đem ánh sáng vào nơi bóng tối.

4. Điểm bắt đầu của Vũ Trụ

Hãy ngược dòng thời gian trở về quá khứ. Càng đi ngược về quá khứ, không gian của Vũ Trụ càng được thu hẹp trong cách hình dung của chúng ta. Nếu đi đến tận cùng của quá khứ và tận cùng của không gian, ta đi đến thời điểm bắt đầu khởi sinh Vũ Trụ. Điểm đặc biệt của khái niệm này là: Không có bất cứ một tồn tại nào hiện diện trước thời điểm bắt đầu khởi sinh Vũ Trụ. Không có vật chất. Không có Tánh Linh. Không có không gian. Không có thời gian. Vì vậy, nói “trước thời điểm bắt đầu khởi sinh Vũ Trụ” thực ra đã tạo ra một nghịch lý về ngôn ngữ. Bởi chữ “trước” vốn đã hàm ý rằng thời gian tồn tại. Nhưng tại thời điểm ấy, theo lập luận của bài viết, thời gian chưa tồn tại. Do đó, khi tư duy đến điểm này, dòng suy nghĩ thông thường của con người bị giới hạn, bởi nó đã vượt khỏi toàn bộ những gì con người quen thuộc.

5. Hai thứ đồng thời khởi sinh

Tại thời điểm bắt đầu khởi sinh Vũ Trụ, có hai thứ đồng thời khởi sinh và tồn tại: Vô số hạt vật chất cội gốc; Vô số Tánh Linh. Theo đó, Vũ Trụ chỉ có hai loại tồn tại căn bản: hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh. Vũ Trụ chỉ có một Vũ Trụ duy nhất, khởi sinh không có nơi chốn, không có cái sinh ra nó và không có kết thúc mất đi. Điều này cần được hiểu theo một cách đặc biệt: hai thứ ấy từ KHÔNG mà khởi sinh đồng thời, không có nơi nào sinh ra chúng, không có thứ gì sinh ra chúng, không có cha mẹ hay nguyên nhân bên ngoài tạo ra chúng.

Sự khởi sinh ấy được mô tả theo nguyên lý tương sinh tương khắc, giống như: 0 = (+1) + (-1).

Hai mặt cùng khởi sinh từ không, đồng thời tạo thành một chỉnh thể. Theo cách hình dung ấy, chúng có thể trở về không: (+1) + (-1) = 0.

Nhưng trên thực tế, chúng không bao giờ mất đi. Vũ Trụ không bao giờ mất đi. Vì sao?

6. Hạt vật chất cội gốc và không gian

Hạt vật chất cội gốc có thuộc tính là có không gian riêng. Có thể hình dung như một viên bi đặt trong chậu nước. Viên bi không hòa tan vào nước mà chiếm một vùng không gian riêng có hình dạng và kích thước của nó. Ở đây, không gian chính là trường chân không, chứ không phải hai thứ hoàn toàn khác nhau. Trường chân không là liên tục. Chất liệu của hạt vật chất chính là trường chân không. 

Vì vậy, mỗi hạt vật chất có một không gian riêng của nó. Tổng không gian riêng của tất cả các hạt vật chất cội gốc chính là không gian của toàn Vũ Trụ. Theo cách hiểu này, trong Vũ Trụ không có nơi nào hoàn toàn không có không gian; cũng không có nơi nào hoàn toàn không có chân không. Mỗi hạt vật chất chiếm một vùng không gian riêng của nó.

7. Tánh Linh trùm khắp Vũ Trụ

Trong khi mỗi hạt vật chất có một không gian riêng thì mỗi Tánh Linh trùm khắp Vũ Trụ, có thể đồng nhất với toàn Vũ Trụ. Chất liệu của Tánh Linh xuyên thấu mọi vị trí trong Vũ Trụ. Có thể hình dung Vũ Trụ như một quả cầu thủy tinh đặc, bên trong có những hình con vật và cây cỏ cũng được làm bằng thủy tinh. Tất cả đều cùng một chất liệu thủy tinh và cùng màu tím. 

Quả cầu thủy tinh tượng trưng cho Vũ Trụ. Thủy tinh tượng trưng cho chân không, tức chất liệu của hạt vật chất. Những hình con vật và cây cỏ tượng trưng cho các thân vật chất. Còn toàn bộ khối màu tím xuyên thấu mọi vị trí trong quả cầu tượng trưng cho một Tánh Linh. Qua hình ảnh này có thể thấy sự khác biệt căn bản: hạt vật chất chiếm một vùng không gian riêng, còn Tánh Linh có tính chất trùm khắp Vũ Trụ.

8. Sự phân bố của chân không và Tánh Linh

Chân không của mỗi hạt vật chất có sự phân bố không đồng đều. Nó tập trung tại một vị trí nhất định và giảm dần khi càng xa vị trí đó. Có thể hình dung như một ngọn đèn: nhiệt độ tập trung cao ở gần tim đèn và giảm dần khi càng xa. 

Trong khi đó, chất liệu của Tánh Linh được hiểu là phân bố đều trong toàn Vũ Trụ. Chính sự khác biệt về tính chất và sự phân bố này khiến hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh không thể đồng nhất hoàn toàn với nhau. Vì vậy, chúng không thể triệt tiêu để trở về KHÔNG. Vũ Trụ không mất đi. Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh luôn tồn tại.

9. Không có nơi nào bên ngoài Vũ Trụ

Khi nói một vật “đi” hay “đến”, điều đó đã hàm ý có một không gian để nó đi hoặc đến. Nhưng Vũ Trụ là tập hợp của tất cả các hạt vật chất, đồng thời là tập hợp của tất cả không gian. Vậy ngoài Vũ Trụ còn có không gian nào khác để một vật có thể đi đến hay không? Theo lập luận này, không có. Nơi nào có không gian, nơi đó thuộc về Vũ Trụ. Do đó, không thể nói một vật từ bên ngoài Vũ Trụ đi vào Vũ Trụ, cũng không thể nói Vũ Trụ di chuyển vào một không gian khác bên ngoài nó.

10. Chỉ có một Vũ Trụ

Cuối cùng, cần khẳng định một luận điểm quan trọng: Chỉ có một Vũ Trụ. Không có cái thứ hai. Nếu nói có hai Vũ Trụ độc lập, thì vật chất của Vũ Trụ này không thuộc Vũ Trụ kia và ngược lại. Khi ấy giữa hai Vũ Trụ phải có một khoảng cách. Nhưng có khoảng cách nghĩa là có không gian. Mà không gian đã là một phần của Vũ Trụ. Nếu hai Vũ Trụ lại có chung một phần không gian, thì chúng không còn hoàn toàn độc lập. Chúng liên tục với nhau và không thể gọi là hai Vũ Trụ riêng biệt. Vì vậy, Vũ Trụ là duy nhất, liên tục và không có một không gian nào nằm bên ngoài Vũ Trụ.

11. Kết luận

Nguồn gốc của chúng sinh, theo quan điểm được trình bày, cần được nhìn từ hai thành phần căn bản: thân trung ấm và Tánh Linh. Thân trung ấm là pháp hình thành, vô thường và biến hoại; còn Tánh Linh được xác định là bản thể hữu tình, thường hằng và xuyên thấu Vũ Trụ. 

Muốn hiểu nguồn gốc chúng sinh đến tận cùng thì phải truy xét nguồn gốc Vũ Trụ. Tại điểm khởi sinh, hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh đồng thời khởi sinh từ KHÔNG. Hạt vật chất có không gian riêng; Tánh Linh trùm khắp Vũ Trụ. Chính sự khác biệt ấy làm cho hai loại tồn tại này không đồng nhất và không triệt tiêu lẫn nhau. Từ đó hình thành một cách nhìn nhất quán: Vũ Trụ chỉ có một; Vũ Trụ không có nơi sinh ra; không có cái gì nằm bên ngoài Vũ Trụ; hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh là hai loại tồn tại căn bản của Vũ Trụ.

Đây là nền tảng để tiếp tục khảo sát những vấn đề sâu hơn: Vũ Trụ vận hành như thế nào, thân trung ấm hình thành ra sao, sự sống xuất hiện thế nào và mối quan hệ giữa Tánh Linh với vật chất là gì?

Hoàng Lạc (biên tập từ bài pháp của Minh sư)