MINH TRIẾT VIỆT (5)

Chương V:

MINH TRIẾT VIỆT TRONG SỰ GIAO THOA GIỮA PHẬT GIÁO, NHO GIÁO VÀ ĐẠO GIÁO

1. Minh triết Việt - kết quả của sự tiếp biến

Trong lịch sử hàng nghìn năm, Việt Nam không phát triển trong trạng thái biệt lập. Từ rất sớm, dân tộc Việt đã giao lưu với nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là văn hóa Ấn Độ và Trung Hoa. Cùng với sự giao lưu ấy, ba hệ tư tưởng lớn của phương Đông - Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo - lần lượt du nhập vào nước ta. Điều đáng chú ý là người Việt không tiếp nhận chúng một cách nguyên vẹn. Không có dòng tư tưởng nào giữ nguyên hình thức ban đầu khi đi vào đời sống Việt Nam. Không có học thuyết nào hoàn toàn thay thế được nền văn hóa bản địa.

MINH TRIẾT VIỆT (4)

Chương IV:

MINH TRIẾT VIỆT TRONG NGÔN NGỮ, CA DAO, TỤC NGỮ VÀ VĂN HỌC DÂN GIAN

1. Mở đầu: Một nền triết học không viết thành sách

Nếu tìm Minh triết Việt bằng tiêu chuẩn của triết học hàn lâm, chúng ta rất dễ thất vọng. Ta không thấy một hệ thống đồ sộ như triết học Hy Lạp. Không thấy những bộ trước tác có cấu trúc chặt chẽ như triết học phương Tây hiện đại. Cũng khó tìm một học thuyết được trình bày thành từng chương, từng mục, từng phạm trù. Nhưng nếu thay đổi cách nhìn, ta sẽ phát hiện một điều khác: Minh triết Việt không nhất thiết nằm trong những bộ sách triết học. Nó nằm trong tiếng nói của nhân dân. Nó nằm trong câu ca dao mẹ hát cho con nghe. Nó nằm trong câu tục ngữ người già truyền lại cho người trẻ. Nó nằm trong truyện cổ tích được kể bên bếp lửa. Nó nằm trong cách người Việt gọi: cha, mẹ, anh, chị, em, con, cháu, mình, ta, người. Nó nằm trong những câu tưởng như rất bình thường: “Uống nước nhớ nguồn”; “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”; “Đói cho sạch, rách cho thơm”; “Lá lành đùm lá rách”; “Một cây làm chẳng nên non, Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Đây không phải những định nghĩa triết học. Nhưng mỗi câu lại chứa một nguyên lý sống.

MINH TRIẾT VIỆT (3)

Chương III:

VŨ TRỤ QUAN VIỆT CỔ QUA ĐÔNG SƠN VÀ CÁC BIỂU TƯỢNG DÂN GIAN

1. Mở đầu: Con người cổ đại nhìn thế giới như thế nào?

Muốn tìm hiểu Minh triết Việt, trước hết phải trở về với một câu hỏi rất xa xưa: Người Việt cổ đã nhìn thế giới như thế nào? Ngày nay, chúng ta nhìn vũ trụ bằng kính thiên văn, vệ tinh, vật lý học, toán học và các mô hình khoa học. Người xưa không có những công cụ ấy. Nhưng điều đó không có nghĩa họ không suy nghĩ về vũ trụ. Ngược lại, con người từ khi biết tự nhận thức đã luôn đặt những câu hỏi: Trời từ đâu mà có?; Đất từ đâu mà có?; Con người từ đâu mà sinh ra?; Vì sao có ngày và đêm?; Vì sao có mùa?; Vì sao có mưa, gió, sấm, chớp?; Vì sao con người sinh ra rồi chết?; Vì sao mùa màng lúc được, lúc mất?; Con người có quan hệ gì với Trời và Đất?.

MINH TRIẾT VIỆT (2)

Chương II:

NGUỒN GỐC VÀ CÁC TẦNG VĂN HÓA CỦA MINH TRIẾT VIỆT

1. Dẫn nhập: Minh triết Việt từ đâu mà có?

Nếu Chương I đặt câu hỏi “Minh triết Việt là gì?”, thì Chương II phải đối diện với một câu hỏi khó hơn: Minh triết Việt bắt nguồn từ đâu? Đây không phải là câu hỏi có thể trả lời bằng một niên đại duy nhất. Không thể nói Minh triết Việt bắt đầu từ một vị vua, một nhà tư tưởng hay một triều đại. Cũng không thể tìm thấy một văn bản duy nhất mang tên “Minh triết Việt” rồi lấy đó làm điểm khởi đầu. Bởi minh triết không phải là một sản phẩm được sáng tạo trong một thời điểm. Nó là kết quả của một quá trình tích lũy lâu dài của kinh nghiệm sống.

MINH TRIẾT VIỆT (1)

Từ cái nhỏ của hình thức đến cái lớn của tâm thức.

Tác giả: Hoàng Lạc

Lời Dẫn:

Có một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng lại chạm đến một vấn đề rất sâu của dân tộc: Việt Nam có thực sự “nhỏ” không? Nhỏ về diện tích? Có thể. Nhỏ về dân số? So với những quốc gia hàng đầu thế giới, có thể. Nhỏ về quy mô kinh tế, những thành phố, những công trình, những đại học, những trung tâm khoa học và công nghệ? Trong nhiều phương diện, chúng ta vẫn còn phải phấn đấu rất nhiều. Nhưng nếu lấy những tiêu chuẩn ấy để đo toàn bộ tầm vóc của một dân tộc thì liệu có công bằng?

CHUYÊN KHẢO: PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Lời nói đầu

Lịch sử nhân loại đã trải qua nhiều cuộc cách mạng làm thay đổi căn bản đời sống xã hội. Từ nền văn minh nông nghiệp đến thời đại công nghiệp, rồi bước sang kỷ nguyên thông tin và hôm nay là kỷ nguyên số, mỗi bước tiến của khoa học và công nghệ đều mở rộng năng lực của con người trong việc khám phá, sáng tạo và cải biến thế giới. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (Internet of Things - IoT), điện toán đám mây (Cloud Computing) và mạng lưới kết nối toàn cầu đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, lao động, giao tiếp và quản trị xã hội.

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (8)

Chương VIII:
PHẬT PHÁP VÀ TƯƠNG LAI CỦA NỀN VĂN MINH NHÂN LOẠI TRONG KỶ NGUYÊN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

"Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác" (Kinh Pháp Cú, kệ 1). "Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp; ai thấy Pháp là thấy Như Lai" (Kinh Trung Bộ, Kinh Đại Duyên và nhiều bản kinh tương đồng).

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (7)

Chương VII:

HOẰNG PHÁP, GIÁO DỤC PHẬT GIÁO VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

"Này các Tỳ-kheo, hãy đi, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng đối với đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư Thiên và loài người" (Luật tạng; cũng được ghi nhận trong Kinh Tăng Chi Bộ).

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (6)

Chương VI: 

THIỀN TẬP VÀ CHUYỂN HOÁ NỘI TÂM TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

6.1. Thiền trong giáo lý Nguyên thủy và Đại thừa

"Hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời" (Kinh Niệm Xứ - Majjhima Nikāya 10; Kinh Đại Niệm Xứ - Dīgha Nikāya 22).

MINH TRIẾT VIỆT

1. Câu hỏi đánh thức lòng tự tôn.

“Việt Nam có quá nhiều cái nhỏ!” - một tiến sĩ từng tốt nghiệp ở nước ngoài đã phát biểu như vậy trên một tạp chí trong nước. Ở một góc nhìn nào đó, lời ấy không sai.

Sống ở xứ người, ông thấy đường lớn, nhà lớn, trường đại học lớn, công viên lớn… nên khi nhìn về quê hương, cảm giác “nhỏ bé” là điều dễ hiểu. Nhưng nếu chỉ nhìn bằng con mắt vật chất, e rằng ta sẽ bỏ lỡ cái “lớn” đích thực - cái lớn của văn hoá, tâm linh và minh triết dân tộc.