(5) Chuyên Khảo: BẢN THỂ HỌC VỀ NGUỒN GỐC CỦA CHÚNG SINH VÀ VŨ TRỤ

Chương 5: Hai Nhóm Hiện Hữu Nền Tảng Và Tiến Trình Hình Thành Chúng Sinh

5.1. Mở đầu chương

Chương 4 đã đề xuất giả thuyết rằng tại thời điểm khởi sinh của tiến trình hiện hữu đã đồng thời xuất hiện hai nhóm hiện hữu nền tảng: Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh. Tuy nhiên, việc nêu tên hai nhóm hiện hữu ấy mới chỉ là điểm khởi đầu của mô hình bản thể học.

Để giả thuyết này có giá trị như một mô hình nghiên cứu, cần tiếp tục khảo sát bản chất, thuộc tính, quy luật vận động và mối quan hệ giữa hai nhóm hiện hữu đó. Chỉ khi xác định được cấu trúc nội tại của chúng, mới có thể giải thích tiến trình hình thành vật chất, sự sống, tâm thức và chúng sinh trong một hệ thống thống nhất.

Chương này không nhằm khẳng định sự tồn tại của các thực thể được giả định, mà xây dựng một mô hình lý luận nhất quán để khảo sát khả năng giải thích của chúng.

5.2. Hạt vật chất cội gốc

5.2.1. Khái niệm

Hạt vật chất cội gốc là đơn vị hiện hữu vật chất sơ nguyên được giả định xuất hiện đồng thời với sự khởi sinh của Vũ Trụ. Khái niệm này không đồng nhất với các hạt cơ bản của vật lý hiện đại như quark, electron hay photon. Những hạt đó được xem là các cấu trúc hình thành ở giai đoạn phát triển rất muộn của Vũ Trụ.

Hạt vật chất cội gốc là một khái niệm bản thể học, dùng để chỉ tầng hiện hữu sâu hơn các mô hình vật lý hiện nay có khả năng mô tả.

5.2.2. Những thuộc tính giả định

Trong phạm vi của mô hình này, Hạt vật chất cội gốc được giả định có các đặc tính sau: là nền tảng của toàn bộ vật chất; có khả năng tương tác với các hạt cùng loại; có khả năng hình thành những cấu trúc ngày càng phức tạp; không mang sẵn đặc tính của các nguyên tố hóa học; tuân theo những quy luật vận động nội tại.

Các thuộc tính trên không phải là kết quả thực nghiệm, mà là những giả định cần thiết để xây dựng mô hình.

5.2.3. Quy luật phát triển

Theo mô hình này, vật chất không xuất hiện ngay dưới dạng các thiên hà, hành tinh hay nguyên tử. Toàn bộ Vũ Trụ vật chất được hình thành thông qua một tiến trình rất dài gồm: tương tác; kết hợp; phân ly; tái cấu trúc; tiến hóa. Sự phức tạp của vật chất là kết quả của lịch sử phát triển chứ không phải thuộc tính vốn có của Hạt vật chất cội gốc.

5.3. Tánh Linh

5.3.1. Khái niệm

Tánh Linh được giả định là nhóm hiện hữu nền tảng của phương diện tâm linh trong mô hình bản thể học này. Khái niệm này được sử dụng với nội hàm riêng của chuyên khảo và không đồng nhất với: linh hồn trong các tôn giáo; thức uẩn; A-lại-da thức; ý thức theo tâm lý học hiện đại.

Việc phân biệt rõ nội hàm nhằm tránh những ngộ nhận trong quá trình đối thoại học thuật.

5.3.2. Những thuộc tính giả định

Trong mô hình này, Tánh Linh được giả định có các đặc điểm: không phải là vật chất; không có khối lượng; không bị giới hạn bởi cấu trúc sinh học; có khả năng biểu hiện trong những điều kiện thích hợp; chịu tác động của nghiệp và tác ý trong tiến trình phát triển. Đây là những giả định triết học chứ không phải những kết luận khoa học.

5.3.3. Khả năng biểu hiện

Chuyên khảo không cho rằng Tánh Linh tự mình tạo nên sự sống. Ngược lại, sự biểu hiện của Tánh Linh chỉ xảy ra khi những điều kiện vật chất và sinh học đã phát triển đến mức thích hợp. Điều này cho thấy sự xuất hiện của chúng sinh là kết quả của sự hội đủ nhân và duyên, chứ không phải do một nguyên nhân đơn lẻ.

5.4. Quan hệ giữa vật chất và Tánh Linh

Một trong những mục tiêu của mô hình là vượt qua sự đối lập tuyệt đối giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm. Theo đó: vật chất không sinh ra Tánh Linh; Tánh Linh cũng không sáng tạo ra vật chất; cả hai cùng tồn tại trong tiến trình phát triển của Vũ Trụ. Quan hệ giữa chúng là quan hệ tương tác trong điều kiện nhân duyên.

Ở đây, cần nhấn mạnh rằng khái niệm "tương tác" mới chỉ là một giả thuyết triết học. Chuyên khảo chưa xác định cơ chế cụ thể của sự tương tác ấy.

5.5. Sự hình thành của chúng sinh

Theo mô hình được đề xuất, sự xuất hiện của chúng sinh là kết quả của ba điều kiện đồng thời:

- Thứ nhất, sự tiến hóa lâu dài của vật chất.

- Thứ hai, sự hình thành những cấu trúc sinh học đủ khả năng duy trì sự sống.

- Thứ ba, sự biểu hiện của Tánh Linh trong những điều kiện nhân duyên thích hợp.

Do đó, chúng sinh không phải là sản phẩm thuần túy của vật chất, cũng không phải kết quả của một linh hồn được tạo ra từ bên ngoài.

Chúng sinh là kết quả của toàn bộ tiến trình phát triển của Vũ Trụ.

5.6. Đối thoại với Phật học

Giả thuyết trên có một số điểm tương đồng với giáo lý Duyên khởi ở chỗ đều phủ nhận sự xuất hiện của các hiện tượng từ một nguyên nhân duy nhất. Tuy nhiên, chuyên khảo không đồng nhất Tánh Linh với Ý thức hay Linh hồn.

Đây là một điểm cần được phân biệt rõ nhằm bảo đảm tính trung thực học thuật. Mô hình của chuyên khảo là một giả thuyết triết học chịu ảnh hưởng từ tư tưởng Phật giáo, nhưng không đại diện cho lập trường của bất kỳ truyền thống Phật giáo nào.

5.7. Đối thoại với khoa học hiện đại

Khoa học hiện đại mô tả khá rõ quá trình tiến hóa của vật chất và sự sống. Tuy nhiên, nguồn gốc của ý thức vẫn là một vấn đề đang được nghiên cứu. Trong phạm vi đó, mô hình của chuyên khảo không phủ nhận các dữ liệu khoa học mà chỉ đề xuất một khả năng triết học nhằm góp phần lý giải mối quan hệ giữa vật chất và tâm thức.

Giá trị của mô hình sẽ phụ thuộc vào khả năng giải thích và khả năng đối thoại của nó, chứ không phải ở việc thay thế các lý thuyết khoa học hiện có.

5.8. Những phản biện có thể đặt ra

Đối với bất kỳ mô hình bản thể học nào, phản biện là điều cần thiết. Đối với mô hình này, có thể đặt ra một số câu hỏi: Vì sao phải giả định Tánh Linh? Có thể giải thích ý thức hoàn toàn bằng vật chất hay không? Bằng cách nào Tánh Linh tương tác với vật chất? Giả thuyết này có khả năng kiểm chứng không?

Những khái niệm mới có thực sự cần thiết hay chỉ là cách gọi khác của các khái niệm đã có? Những câu hỏi này không làm suy yếu mô hình, mà xác định các hướng nghiên cứu tiếp theo.

5.9. Tiểu kết Chương 5

Chương 5 đã trình bày hai nhóm hiện hữu nền tảng của mô hình bản thể học: Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh. Trên cơ sở các giả định đã xác lập, chương giải thích tiến trình hình thành vật chất, sự sống và chúng sinh như kết quả của quá trình vận động, phát triển và hội đủ nhân duyên.

Điểm cốt lõi của chương không nằm ở việc khẳng định sự tồn tại của các thực thể giả định, mà ở việc xây dựng một hệ thống lập luận nhất quán, có khả năng đối thoại với triết học, Phật học và khoa học hiện đại.

Từ nền tảng này, Chương 6 sẽ tiếp tục khảo sát vai trò của Tác ý, Nghiệp và Quang Linh trong tiến trình phát triển của chúng sinh, qua đó hoàn thiện mô hình bản thể học được đề xuất trong chuyên khảo.

Hoàng Lạc
Đọc tiếp Chương 6