(4) Chuyên Khảo: BẢN THỂ HỌC VỀ NGUỒN GỐC CỦA CHÚNG SINH VÀ VŨ TRỤ

Chương 4: Mô Hình Bản Thể Học Về Nguồn Gốc Của Chúng Sinh Và Vũ Trụ

4.1. Mở đầu chương

Ba chương trước đã khảo sát những học thuyết lớn của triết học, tôn giáo và khoa học về nguồn gốc của Vũ Trụ. Qua đó có thể nhận thấy rằng, mặc dù mỗi hệ thống đều đạt được những thành tựu đáng kể, vẫn còn nhiều vấn đề bản thể học chưa có lời giải thống nhất, đặc biệt là nguồn gốc tối hậu của vật chất, sự sống và ý thức.

Từ chương này, chuyên khảo chuyển sang phần trọng tâm: trình bày mô hình bản thể học do tác giả đề xuất. Mô hình này không nhằm thay thế các lý thuyết khoa học hiện đại hay diễn giải lại giáo lý Phật giáo, mà là một giả thuyết triết học được xây dựng trên cơ sở hệ tiên đề, đối thoại với Phật học và tham khảo những thành tựu của khoa học đương đại.

Mô hình được đề xuất dựa trên một giả định trung tâm: tại thời điểm khởi sinh của Vũ Trụ đã đồng thời xuất hiện hai nhóm hiện hữu nền tảng là Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh. Toàn bộ sự phát triển của Vũ Trụ, vật chất, sự sống và chúng sinh được hình thành từ quá trình vận động, tương tác và phát triển lâu dài của hai nhóm hiện hữu này trong mạng lưới nhân duyên.

4.2. Yêu cầu đối với một mô hình bản thể học mới

Một mô hình bản thể học có giá trị không chỉ cần nhất quán về mặt logic mà còn phải có khả năng đối thoại với những thành tựu của tri thức nhân loại. Trong phạm vi chuyên khảo này, mô hình được đề xuất cần đáp ứng năm yêu cầu cơ bản. 

Thứ nhất, không phủ nhận các dữ liệu thực nghiệm của khoa học hiện đại.

Thứ hai, không mâu thuẫn với những nguyên lý nền tảng của giáo lý Duyên khởi, Vô thường và Nghiệp trong Phật giáo.

Thứ ba, có khả năng giải thích sự hình thành của vật chất, sự sống và tâm thức trong một hệ thống thống nhất.

Thứ tư, phân biệt rõ giữa giả thuyết triết học và kết luận khoa học.

Thứ năm, luôn mở ra khả năng tiếp tục được phản biện, điều chỉnh và phát triển.

4.3. Giả định về Hư vô tuyệt đối

Điểm xuất phát của mô hình là giả định về Hư vô tuyệt đối. Khái niệm này không mô tả một trạng thái vật lý, mà là một giả định bản thể học dùng để xác định giới hạn thấp nhất của sự hiện hữu. 

Trong Hư vô tuyệt đối không tồn tại: vật chất; năng lượng; không gian; thời gian; thông tin; quy luật vật lý; sự sống; ý thức; bất kỳ thực thể nào. Giả định này nhằm trả lời câu hỏi: nếu hoàn toàn không có bất cứ cái gì tồn tại thì điều kiện nào cho phép sự hiện hữu bắt đầu?

Chuyên khảo không khẳng định Hư vô tuyệt đối đã từng tồn tại như một sự kiện lịch sử của Vũ Trụ. Đây là một công cụ tư duy nhằm khảo sát giới hạn của các khả năng bản thể học.

4.4. Giả thuyết về sự khởi sinh đồng thời

Luận điểm trung tâm của mô hình là giả thuyết về sự khởi sinh đồng thời. Theo đó, tại thời điểm đầu tiên của tiến trình hiện hữu đã đồng thời xuất hiện: vô số Hạt vật chất cội gốc; vô số Tánh Linh.

Hai nhóm hiện hữu này không sinh ra lẫn nhau, cũng không phải là sản phẩm của một thực thể thứ ba được giả định trong mô hình. 

Sự xuất hiện đồng thời nhằm tránh hai khuynh hướng cực đoan thường gặp trong lịch sử tư tưởng: quy toàn bộ thực tại về vật chất; quy toàn bộ thực tại về tinh thần.

Mô hình đề xuất rằng cả hai phương diện đều là những thành tố nền tảng của tiến trình hiện hữu.

4.5. Hạt vật chất cội gốc

Hạt vật chất cội gốc được giả định là dạng hiện hữu vật chất sơ nguyên. Đây không phải là proton, neutron, electron, quark hay bất kỳ hạt cơ bản nào của Mô hình Chuẩn trong vật lý hạt.

Các hạt cơ bản mà khoa học đang nghiên cứu được xem là những cấu trúc phát triển ở giai đoạn rất muộn của quá trình tiến hóa vật chất. 

Theo mô hình này, Hạt vật chất cội gốc chỉ đóng vai trò là giả thuyết bản thể học về điểm khởi đầu của phương diện vật chất.

4.6. Tánh Linh

Song song với Hạt vật chất cội gốc là sự hiện hữu của Tánh Linh. Trong chuyên khảo, Tánh Linh không được hiểu là linh hồn bất biến theo quan niệm của nhiều tôn giáo. Tánh Linh cũng không đồng nhất với thức uẩn, A-lại-da thức trong các hệ thống Phật học. Đây là thuật ngữ mới nhằm chỉ phương diện nền tảng của đời sống tâm linh theo mô hình bản thể học được đề xuất.

Việc xác định nội hàm riêng của thuật ngữ này giúp tránh sự nhầm lẫn giữa giả thuyết triết học của chuyên khảo với các khái niệm đã có trong kinh điển.

4.7. Quan hệ giữa hai nhóm hiện hữu

Mặc dù khác nhau về bản chất, Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh không tồn tại như hai thế giới tách biệt. Chúng cùng tham gia vào tiến trình hình thành và phát triển của Vũ Trụ.

Phương diện vật chất tạo nên cấu trúc của thế giới hiện tượng. Phương diện Tánh Linh tạo nên khả năng xuất hiện của đời sống tâm thức trong những điều kiện thích hợp. Quan hệ này không phải là quan hệ đồng nhất, cũng không phải quan hệ đối lập tuyệt đối, mà là quan hệ tương tác trong tiến trình nhân duyên.

4.8. Tiến trình phát triển của Vũ Trụ

Sau khi hai nhóm hiện hữu nền tảng xuất hiện, tiến trình phát triển của Vũ Trụ diễn ra theo các giai đoạn lớn. Trước hết là sự hình thành các cấu trúc vật chất ngày càng phức tạp. Tiếp theo là sự xuất hiện của các thiên hà, các hệ sao, hành tinh và những điều kiện thích hợp cho sự sống.

Khi các điều kiện vật chất đạt đến mức độ nhất định, đời sống sinh học xuất hiện và phát triển. Trên nền tảng đó, các điều kiện để Tánh Linh biểu hiện trong những dạng sống có tâm thức dần dần hình thành. Như vậy, sự xuất hiện của chúng sinh không phải là một sự kiện tách biệt khỏi tiến trình tiến hóa của Vũ Trụ, mà là một giai đoạn trong toàn bộ tiến trình ấy.

4.9. Ý nghĩa của mô hình

Mô hình bản thể học được trình bày trong chương này không nhằm đưa ra một kết luận cuối cùng về nguồn gốc của chúng sinh và Vũ Trụ. Ý nghĩa của nó nằm ở việc mở ra một khả năng suy tư mới, trong đó: vật chất và tâm thức đều có vị trí nền tảng; khoa học và triết học có thể đối thoại; Phật học được tiếp cận như một nguồn cảm hứng triết học quan trọng nhưng không bị đồng nhất với giả thuyết của tác giả.

Nếu mô hình này có giá trị, thì giá trị ấy trước hết nằm ở khả năng khơi gợi những hướng nghiên cứu mới về bản chất của thực tại.

4.10. Tiểu kết Chương 4

Chương 4 đánh dấu bước chuyển quan trọng của chuyên khảo từ phần khảo cứu sang phần xây dựng mô hình bản thể học. Trên cơ sở hệ tiên đề đã xác lập, chuyên khảo đề xuất giả thuyết về sự khởi sinh đồng thời của Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh như hai nhóm hiện hữu nền tảng của Vũ Trụ.

Đây không phải là một kết luận khoa học đã được kiểm chứng, cũng không phải là sự diễn giải giáo lý Phật giáo, mà là một giả thuyết triết học nhằm giải thích thống nhất nguồn gốc của vật chất, sự sống và tâm thức.

Từ nền tảng này, Chương 5 sẽ khảo sát sâu hơn cấu trúc, đặc tính và quy luật vận động của hai nhóm hiện hữu nền tảng, làm rõ cách thức chúng tham gia vào tiến trình hình thành Vũ Trụ và sự xuất hiện của chúng sinh.

Hoàng Lạc

Đọc tiếp chương 5