CHÚNG TA HỌC GÌ Ở PHẬT - THẦY CỦA TRỜI NGƯỜI

Phật được tôn xưng là “Bậc Đạo Sư của Trời và Người” (DN), không vì ban phước, mà vì Ngài chỉ ra con đường giúp con người tự giác ngộ và thoát khổ. 

1. Học trí tuệ - thấy rõ khổ đau. 

Đức Phật dạy Tứ Diệu Đế: Khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường thoát khổ (SN 56.11). Ngài nhấn mạnh: “Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác” (Kinh Pháp Cú). Muốn đời an, trước hết phải chuyển hóa tâm mình.

XUÂN TRONG TRUYỆN KIỀU

Trong Truyện Kiều, mùa xuân không chỉ là cảnh đẹp thiên nhiên mà còn là hình ảnh của tuổi trẻ và kiếp người. Chỉ vài nét chấm phá: “Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.” Nguyễn Du mở ra một mùa xuân tinh khôi, gắn với xuân thì và vẻ đẹp của Thúy Kiều. Nhưng xuân ấy trôi rất nhanh: “Ngày xuân con én đưa thoi” - thời gian lặng lẽ cuốn đi hạnh phúc mong manh. Cảnh xuân càng đẹp, thân phận con người càng xót xa. Xuân ngoài trời còn đó, mà xuân trong đời người đã sớm phai tàn. Cảm thức ấy rất gần với lời Phật dạy về vô thường: “Các pháp hữu vi là vô thường, có sinh thì có diệt.” (Kinh Pháp Cú). Và như lời nhắc tỉnh thức: “Mọi pháp như mộng, như huyễn, như bọt nước.” (Kinh Kim Cang). Xuân trong Truyện Kiều vì thế vừa đẹp vừa buồn - đẹp bằng tài năng của Nguyễn Du, buồn bằng cái nhìn thấu suốt về kiếp người mong manh giữa dòng đời biến đổi. 

Ảnh và bài: Hoàng Lạc 

Ảnh: Xuân 2025 tại Đập Đá Dựng.

KINH PHÁP CÚ

1. Lời dạy ngắn gọn, súc tích. 

Kinh Pháp Cú là tập hợp những lời dạy ngắn gọn, súc tích của Đức Phật về cách làm người và cách sống an lành. 

2. Nói về tâm. 

Cốt lõi của kinh là: tâm dẫn đầu mọi khổ vui. Nghĩ thế nào, nói thế nào, làm thế nào thì kết quả theo sau như bóng với hình. Khổ không do ai ban, mà do chính tâm và hành vi của mình tạo ra. Kinh dạy ba điều căn bản: - Không làm điều ác; - Siêng làm điều lành; - Giữ tâm ý trong sạch.

HẠT VẬT CHẤT CỘI GỐC VÀ TÁNH LINH

Nhìn từ “60 tuyên bố tổng quát sự thật về Vũ trụ” của Pháp Không Chân Như.

1. VŨ TRỤ ĐƯỢC CẤU THÀNH TỪ HAI CỘI GỐC

Theo Pháp Không Chân Như, Vũ trụ không hình thành từ một thực thể duy nhất, mà từ hai nhóm cội gốc song hành: Hạt vật chất cội gốc và Tánh Linh. Hai nhóm này cùng khởi sinh với Vũ trụ, số lượng bằng nhau, không sinh ra từ nhau và không thể thay thế nhau. Ngoài chúng, không tồn tại bất kỳ thành phần cội gốc nào khác.

Cách nhìn này đặt nền móng cho một vũ trụ luận đặc biệt: Vũ trụ không thuần vật chất, cũng không thuần tinh thần, mà là sự đồng hiện của vật chất và ý thức.

KHÔNG GIAN VÀ CHÂN KHÔNG

1. Bản chất của Không gian và Chân không:

- Chân không là trường nội tại liên tục: Không gian không phải là một chiếc "hộp rỗng" hay phông nền độc lập mà chính là một trường nội tại đang vận hành. Không gian là thuộc tính của trường chân không, không tồn tại tách rời khỏi trường này.

- Hạt là vùng tổ chức của trường: Trong mô hình này, "hạt" thực chất là những vùng được tổ chức của chính trường chân không, không phải là thực thể riêng biệt tồn tại "trong" không gian.

- Mỗi vị trí thuộc sở hữu của một Foundon: Mọi điểm trong Vũ Trụ không bao giờ "vô chủ" mà luôn thuộc về chân không nội tại của đúng một hạt cơ bản tuyệt đối (Foundon).

VŨ TRỤ: MỘT CƠ CHẾ CHO TẤT CẢ

Lý Thuyết Thống Nhất Hậu Hiện Đại (UPT): Lý Thuyết Đầu Tiên Mô Tả Sóng, Lực, Trường Và Không Gian Bằng Một Cơ Chế Duy Nhất.

Trong lịch sử vật lý hiện đại, mỗi bước tiến lớn đều đi kèm với sự phân tách khái niệm:

- Sóng được gắn với dao động.

- Lực được gắn với tương tác.

- Trường trở thành thực thể trung gian.

- Không gian được xem như phông nền nơi mọi hiện tượng xảy ra.

Cách tiếp cận này mang lại thành công vượt bậc trong dự đoán và công nghệ.

Nhưng đồng thời, nó để lại một câu hỏi nền tảng chưa từng được giải quyết dứt khoát: Liệu sóng, lực, trường và không gian có thực sự là những thực thể khác nhau, hay chúng chỉ là những cách gọi khác nhau của cùng một cơ chế sâu hơn?

UPT do Ông Lê Thanh Hảo xây dựng là lý thuyết đầu tiên đưa ra một câu trả lời triệt để: Thực tại không vận hành bằng nhiều cơ chế song song.

Sóng, lực, trường và không gian đều phát sinh từ một quá trình duy nhất.

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ TRÍ TUỆ TỰ NHIÊN

1. Hai loại trí tuệ trong cùng một thế giới.

Thế giới hiện đại đang chứng kiến sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI). Máy móc biết nói, biết viết, biết sáng tạo, thậm chí biết “học” từ con người. Nhưng cùng lúc ấy, ta cũng thấy con người - chủ nhân của máy móc - ngày càng xa rời trí tuệ tự nhiên, tức là khả năng sáng suốt vốn có bên trong mỗi người.

Câu hỏi đặt ra là: Trí tuệ nhân tạo có thể thay thế trí tuệ tự nhiên không?

Và sâu hơn: Con người đang điều khiển AI hay bị AI điều khiển?

“TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ TRÍ TUỆ TỰ NHIÊN “ QUA NGÔN NGỮ CỦA LOGIC TOÁN HỌC HÌNH THỨC

Tác giả Hoàng Lạc có bài viết khá thú vị về Trí tuệ Nhân tạo và Trí tuệ Tự Nhiên.

Đây là một bài viết sâu sắc, kết hợp giữa triết học, công nghệ và tư tưởng Phật giáo.

Bài viết dưới đây của Vũ Nguyên Đàm nhan đề Biểu Diễn Toán Học Bài Viết "Trí Tuệ Nhân Tạo và Trí Tuệ Tự Nhiên" để quý vị tham khảo.

“ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND NATURAL INTELLIGENCE” THROUGH THE LANGUAGE OF FORMAL MATHEMATICAL LOGIC

Author Hoang Lac has a very interesting article about Artificial Intelligence and Natural Intelligence.

This is a profound article, combining philosophy, technology and Buddhist thought.

The following article by Vu Nguyen Dam is titled Mathematical Representation of the Article "Artificial Intelligence and Natural Intelligence" for your reference.

CÔNG NGHỆ VÔ THỨC: KỶ NGUYÊN CỦA CON NGƯỜI

1. Khoa học và nghịch lý của thời đại.

Nhân loại đã bước sang thế kỷ XXI - thời đại của trí tuệ nhân tạo, của công nghệ siêu vi và khám phá vũ trụ. Khoa học vật lý của thế kỷ XX đang dần nhường chỗ cho khoa học tâm linh, nơi con người hướng vào nội tâm để tìm hiểu chính mình.

Thế giới hôm nay, nhờ các thành tựu của khoa học, đã sản sinh ra vô vàn công nghệ: công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano... Tất cả đều phục vụ con người. Thế nhưng, nghịch lý lại nảy sinh: khoa học càng phát triển, con người càng ít hạnh phúc hơn.

“NỖI BUỒN CHIẾN TRANH” DƯỚI GÓC NHÌN TỨ DIỆU ĐẾ

Dưới ánh sáng Phật học, "Nỗi Buồn Chiến Tranh" của Bảo Ninh có thể đọc như một minh họa sinh động cho Tứ Diệu Đế.

Khổ đế: Chiến tranh là khổ toàn diện. Bom đạn chấm dứt nhưng khổ tâm của người lính vẫn còn, ám ảnh, cô độc, lạc lõng giữa hòa bình.

DỮ LIỆU, THÔNG TIN, TƯ DUY VÀ TRÍ TUỆ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

1. Công nghệ đi rất nhanh, con người đang đi rất chậm?!

Thế giới số vận hành bằng dữ liệu. Mỗi ngày, hàng tỷ dữ liệu được tạo ra từ mạng xã hội, thiết bị thông minh, hệ thống giám sát và trí tuệ nhân tạo. Nhưng nghịch lý là: càng nhiều dữ liệu, con người càng dễ rơi vào rối loạn nhận thức. Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chỗ con người dừng lại ở thông tin mà không đi đến trí tuệ.

THÔNG TIN VÀ TƯ DUY

Bước vào năm 2026, con người sống giữa một biển thông tin chưa từng có. Tin tức, dữ liệu, mạng xã hội, AI… tràn ngập mỗi ngày. Nhưng vấn đề của thời đại không phải là thiếu thông tin, mà là thiếu tư duy tỉnh thức.

Thông tin vốn thuộc về Vũ Trụ. Nó tồn tại khách quan, đến rồi đi, tự nó không thiện cũng không ác.

VỤ BẮT CÓC TỔNG THỐNG VENEZUELA – BÀI HỌC CÔNG NGHỆ VÀ TƯ DUY

Câu chuyện lan truyền về vụ bắt cóc diễn ra rất nhanh nhắm vào Tổng thống Maduro không chỉ là vấn đề an ninh, mà còn gợi ra một bài học sâu sắc về công nghệ và tư duy trong thời đại mới.

Ngày nay, công nghệ có thể khiến mọi hành động trở nên nhanh, chính xác và khó lường. Nhưng thực tế cho thấy: lỗ hổng lớn nhất không nằm ở máy móc, mà ở tư duy con người. Khi chủ quan, cứng nhắc, thiếu khả năng cập nhật và phản tỉnh, thì công nghệ hiện đại đến đâu cũng không đủ để bảo đảm an toàn.

BIẾN NGUY THÀNH CƠ

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều. Nhiều tỉnh, thành ở Việt Nam phải đối mặt với lượng mưa kỷ lục, gây ngập úng, sạt lở, thiệt hại nặng nề về kinh tế và môi trường. Nước mưa - vốn là món quà của thiên nhiên - đang dần trở thành nỗi lo, là “nguy cơ” thay vì “tài nguyên”.

Tuy nhiên, nếu thay đổi cách nhìn, nước mưa không chỉ là hiểm họa mà còn là nguồn nước sạch quý giá, có thể được thu gom, lưu trữ và tái sử dụng, góp phần giảm ngập, chống hạn và tiết kiệm tài nguyên nước ngọt.

TINH GỌN PHẢI GẮN VỚI TINH THÔNG

1. Tinh gọn.

Tinh gọn bộ máy là việc cần, nhưng chỉ gọn thôi thì chưa đủ.

Bộ máy có thể nhỏ, nhưng nếu con người bên trong không tinh thông, thì “gọn” cũng chỉ là hình thức.

2. Tinh gọn phải đi đôi với tinh thông.

Một con thuyền ít người mà không biết chèo, vẫn quay vòng giữa dòng.

Tinh gọn phải đi đôi với tinh thông - nghĩa là người ở lại phải giỏi hơn, trách nhiệm hơn và tận tâm hơn.

Người tinh thông là người làm đúng ngay từ đầu, biết hướng dẫn dân rõ ràng, không gây phiền hà.

Đức Phật dạy: “Người khéo làm việc nhỏ, sau mới có thể làm việc lớn”.

THỦ PHỦ CỦA LÂM ĐỒNG PHẢI LÀ PHAN THIẾT!

1. Mở. 

Câu chuyện “thủ phủ tỉnh Lâm Đồng nên đặt ở đâu” không chỉ là vấn đề hành chính. Đó còn là lựa chọn trung tâm phù hợp nhất về giao thông, kinh tế, phong thủy và lịch sử. Nhìn trên tổng thể, Phan Thiết hội đủ những yếu tố nổi bật mà Đà Lạt hay Bảo Lộc khó sánh kịp. 

SỐNG THEO TỰ NHIÊN ĐỂ CÓ CUỘC SỐNG KHỎE MẠNH.

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều người cảm thấy mệt mỏi vì áp lực, vì chạy theo quá nhiều mục tiêu. Tự nhiên thì khác - luôn khoan thai, điều hòa và không vội vã. Khi ta sống thuận theo tự nhiên, thân tâm tự nhiên nhẹ lại, khỏe hơn và an vui hơn.

1. Ăn uống tự nhiên - đơn giản, chừng mực.

Ưu tiên rau xanh, trái cây, thực phẩm tươi sạch. Hạn chế đồ chiên, quá mặn, quá ngọt. Phật dạy: ăn “vừa đủ để nuôi thân”, để thân nhẹ, tâm sáng.

CHẤT VẤN, PHẢN BIỆN VÀ NGHI NGỜ LÀ ĐIỀU CẦN CÓ TRONG XÃ HỘI PHÁT TRIỂN

1. Khi im lặng trở thành trở ngại của tiến bộ. 

Một xã hội chỉ thật sự phát triển khi con người trong đó biết đặt câu hỏi, biết chất vấn những điều chưa đúng, biết phản biện những điều chưa hợp lý, và biết nghi ngờ để tìm đến chân lý. Trái lại, xã hội nào chỉ quen phục tùng, e dè, sợ hãi hoặc chỉ nói theo số đông, thì xã hội ấy sớm hay muộn cũng rơi vào trì trệ. Trong lịch sử nhân loại, mọi cuộc cách mạng về tư tưởng, khoa học, hay đạo đức đều bắt đầu bằng một người dám hỏi “vì sao?”.

CÂU HỎI ĐÁNH THỨC LÒNG TỰ TÔN

1. Câu hỏi đánh thức lòng tự tôn.

“Việt Nam có quá nhiều cái nhỏ?” – một tiến sĩ từng tốt nghiệp ở nước ngoài đã phát biểu như vậy trên một tạp chí trong nước. Ở một góc nhìn nào đó, lời ấy không sai.

Sống ở xứ người, ông thấy đường lớn, nhà lớn, trường đại học lớn, công viên lớn… nên khi nhìn về quê hương, cảm giác “nhỏ bé” là điều dễ hiểu. Nhưng nếu chỉ nhìn bằng con mắt vật chất, e rằng ta sẽ bỏ lỡ cái “lớn” đích thực – cái lớn của văn hoá, tâm linh và minh triết dân tộc.

PHẢN BIỆN VÀ THỰC THI

Trong đời sống xã hội, sự phát triển bền vững luôn cần hai yếu tố song hành: phản biện và thực thi. Phản biện giúp tìm ra cái đúng, cái sai; còn thực thi biến tư tưởng và chính sách thành hiện thực. Nếu thiếu một trong hai, xã hội sẽ hoặc chìm trong lý thuyết viển vông, hoặc rơi vào máy móc cứng nhắc, thiếu sáng tạo.