MINH TRIẾT VIỆT (7)

Chương VII:

MINH TRIẾT VIỆT TRONG TƯ TƯỞNG TRỊ QUỐC VÀ XÂY DỰNG QUỐC GIA

1. Mở đầu

Mọi nền văn minh bền vững đều được xây dựng trên một nền minh triết trị quốc. Nếu nhân sinh quan trả lời câu hỏi con người nên sống như thế nào, thì tư tưởng trị quốc trả lời câu hỏi một quốc gia phải được tổ chức và điều hành như thế nào để nhân dân được an cư, xã hội phát triển và đất nước trường tồn. 

Trong lịch sử Việt Nam, tuy không hình thành một hệ thống triết học chính trị hoàn chỉnh như một số nền văn minh khác, nhưng qua thực tiễn dựng nước và giữ nước, cha ông đã để lại nhiều tư tưởng sâu sắc về quản trị quốc gia. Những tư tưởng ấy được thể hiện trong các triều đại, các bộ luật, các áng văn chính luận, các lời dạy của các bậc hiền triết và trong chính đời sống của Nhân Dân. 

Điểm nổi bật của Minh triết Việt là không xem quyền lực là mục đích, mà xem hạnh phúc của Nhân Dân và sự bền vững của quốc gia là mục tiêu cao nhất của việc trị nước.

MINH TRIẾT VIỆT (6)

Chương VI:

CON NGƯỜI VIỆT VÀ NHÂN SINH QUAN TRONG MINH TRIẾT VIỆT

1. Mở đầu

Nếu vũ trụ quan trả lời câu hỏi con người đang sống trong một thế giới như thế nào, thì nhân sinh quan trả lời câu hỏi con người phải sống như thế nào. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người Việt đã hình thành một nhân sinh quan mang bản sắc riêng. Đó không phải là một hệ thống triết học được trình bày thành các bộ sách như ở phương Tây, mà được kết tinh trong lối sống, phong tục, ca dao, tục ngữ, văn học, tín ngưỡng và các tấm gương lịch sử. 

Nhân sinh quan ấy lấy con người làm trung tâm của đời sống đạo đức, nhưng luôn đặt con người trong mối quan hệ hài hòa với gia đình, cộng đồng, thiên nhiên và dân tộc.

MINH TRIẾT VIỆT (5)

Chương V:

MINH TRIẾT VIỆT TRONG SỰ GIAO THOA GIỮA PHẬT GIÁO, NHO GIÁO VÀ ĐẠO GIÁO

1. Minh triết Việt - kết quả của sự tiếp biến

Trong lịch sử hàng nghìn năm, Việt Nam không phát triển trong trạng thái biệt lập. Từ rất sớm, dân tộc Việt đã giao lưu với nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là văn hóa Ấn Độ và Trung Hoa. Cùng với sự giao lưu ấy, ba hệ tư tưởng lớn của phương Đông - Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo - lần lượt du nhập vào nước ta. Điều đáng chú ý là người Việt không tiếp nhận chúng một cách nguyên vẹn. Không có dòng tư tưởng nào giữ nguyên hình thức ban đầu khi đi vào đời sống Việt Nam. Không có học thuyết nào hoàn toàn thay thế được nền văn hóa bản địa.

MINH TRIẾT VIỆT (4)

Chương IV:

MINH TRIẾT VIỆT TRONG NGÔN NGỮ, CA DAO, TỤC NGỮ VÀ VĂN HỌC DÂN GIAN

1. Mở đầu: Một nền triết học không viết thành sách

Nếu tìm Minh triết Việt bằng tiêu chuẩn của triết học hàn lâm, chúng ta rất dễ thất vọng. Ta không thấy một hệ thống đồ sộ như triết học Hy Lạp. Không thấy những bộ trước tác có cấu trúc chặt chẽ như triết học phương Tây hiện đại. Cũng khó tìm một học thuyết được trình bày thành từng chương, từng mục, từng phạm trù. Nhưng nếu thay đổi cách nhìn, ta sẽ phát hiện một điều khác: Minh triết Việt không nhất thiết nằm trong những bộ sách triết học. Nó nằm trong tiếng nói của nhân dân. Nó nằm trong câu ca dao mẹ hát cho con nghe. Nó nằm trong câu tục ngữ người già truyền lại cho người trẻ. Nó nằm trong truyện cổ tích được kể bên bếp lửa. Nó nằm trong cách người Việt gọi: cha, mẹ, anh, chị, em, con, cháu, mình, ta, người. Nó nằm trong những câu tưởng như rất bình thường: “Uống nước nhớ nguồn”; “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”; “Đói cho sạch, rách cho thơm”; “Lá lành đùm lá rách”; “Một cây làm chẳng nên non, Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Đây không phải những định nghĩa triết học. Nhưng mỗi câu lại chứa một nguyên lý sống.

MINH TRIẾT VIỆT (3)

Chương III:

VŨ TRỤ QUAN VIỆT CỔ QUA ĐÔNG SƠN VÀ CÁC BIỂU TƯỢNG DÂN GIAN

1. Mở đầu: Con người cổ đại nhìn thế giới như thế nào?

Muốn tìm hiểu Minh triết Việt, trước hết phải trở về với một câu hỏi rất xa xưa: Người Việt cổ đã nhìn thế giới như thế nào? Ngày nay, chúng ta nhìn vũ trụ bằng kính thiên văn, vệ tinh, vật lý học, toán học và các mô hình khoa học. Người xưa không có những công cụ ấy. Nhưng điều đó không có nghĩa họ không suy nghĩ về vũ trụ. Ngược lại, con người từ khi biết tự nhận thức đã luôn đặt những câu hỏi: Trời từ đâu mà có?; Đất từ đâu mà có?; Con người từ đâu mà sinh ra?; Vì sao có ngày và đêm?; Vì sao có mùa?; Vì sao có mưa, gió, sấm, chớp?; Vì sao con người sinh ra rồi chết?; Vì sao mùa màng lúc được, lúc mất?; Con người có quan hệ gì với Trời và Đất?.

MINH TRIẾT VIỆT (2)

Chương II:

NGUỒN GỐC VÀ CÁC TẦNG VĂN HÓA CỦA MINH TRIẾT VIỆT

1. Dẫn nhập: Minh triết Việt từ đâu mà có?

Nếu Chương I đặt câu hỏi “Minh triết Việt là gì?”, thì Chương II phải đối diện với một câu hỏi khó hơn: Minh triết Việt bắt nguồn từ đâu? Đây không phải là câu hỏi có thể trả lời bằng một niên đại duy nhất. Không thể nói Minh triết Việt bắt đầu từ một vị vua, một nhà tư tưởng hay một triều đại. Cũng không thể tìm thấy một văn bản duy nhất mang tên “Minh triết Việt” rồi lấy đó làm điểm khởi đầu. Bởi minh triết không phải là một sản phẩm được sáng tạo trong một thời điểm. Nó là kết quả của một quá trình tích lũy lâu dài của kinh nghiệm sống.

MINH TRIẾT VIỆT (1)

Từ cái nhỏ của hình thức đến cái lớn của tâm thức.

Tác giả: Hoàng Lạc

Lời Dẫn:

Có một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng lại chạm đến một vấn đề rất sâu của dân tộc: Việt Nam có thực sự “nhỏ” không? Nhỏ về diện tích? Có thể. Nhỏ về dân số? So với những quốc gia hàng đầu thế giới, có thể. Nhỏ về quy mô kinh tế, những thành phố, những công trình, những đại học, những trung tâm khoa học và công nghệ? Trong nhiều phương diện, chúng ta vẫn còn phải phấn đấu rất nhiều. Nhưng nếu lấy những tiêu chuẩn ấy để đo toàn bộ tầm vóc của một dân tộc thì liệu có công bằng?

CHUYÊN KHẢO: PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Lời nói đầu

Lịch sử nhân loại đã trải qua nhiều cuộc cách mạng làm thay đổi căn bản đời sống xã hội. Từ nền văn minh nông nghiệp đến thời đại công nghiệp, rồi bước sang kỷ nguyên thông tin và hôm nay là kỷ nguyên số, mỗi bước tiến của khoa học và công nghệ đều mở rộng năng lực của con người trong việc khám phá, sáng tạo và cải biến thế giới. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (Internet of Things - IoT), điện toán đám mây (Cloud Computing) và mạng lưới kết nối toàn cầu đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, lao động, giao tiếp và quản trị xã hội.

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (8)

Chương VIII:
PHẬT PHÁP VÀ TƯƠNG LAI CỦA NỀN VĂN MINH NHÂN LOẠI TRONG KỶ NGUYÊN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

"Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác" (Kinh Pháp Cú, kệ 1). "Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp; ai thấy Pháp là thấy Như Lai" (Kinh Trung Bộ, Kinh Đại Duyên và nhiều bản kinh tương đồng).

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (7)

Chương VII:

HOẰNG PHÁP, GIÁO DỤC PHẬT GIÁO VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

"Này các Tỳ-kheo, hãy đi, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng đối với đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư Thiên và loài người" (Luật tạng; cũng được ghi nhận trong Kinh Tăng Chi Bộ).

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (6)

Chương VI: 

THIỀN TẬP VÀ CHUYỂN HOÁ NỘI TÂM TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

6.1. Thiền trong giáo lý Nguyên thủy và Đại thừa

"Hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời" (Kinh Niệm Xứ - Majjhima Nikāya 10; Kinh Đại Niệm Xứ - Dīgha Nikāya 22).

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (5)

Chương V: 

ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

"Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch - đó là lời chư Phật dạy." (Kinh Pháp Cú, kệ 183)

Mục tiêu của chương

Sau khi nghiên cứu chương này, người đọc có thể:

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (4)

Chương IV:

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ TRÍ TUỆ GIÁC NGỘ

"Không có ngọn lửa nào như tham ái, không có tai họa nào như sân hận, không có khổ đau nào như năm thủ uẩn, không có hạnh phúc nào cao hơn Niết-bàn."

(Kinh Pháp Cú, câu 202)

Mục tiêu của chương

Sau khi nghiên cứu chương này, người đọc có thể:

- Hiểu được bản chất của trí tuệ nhân tạo dưới góc nhìn khoa học hiện đại.

- Phân biệt giữa trí thông minh tính toán và trí tuệ giác ngộ trong Phật giáo.

- Phân tích những điểm tương đồng và khác biệt giữa AI với hoạt động nhận thức của con người.

- Nhận diện những giới hạn căn bản của AI trước các vấn đề về ý thức, đạo đức và giải thoát.

Xác định vai trò của AI như một phương tiện hỗ trợ thay vì thay thế trí tuệ của con người.

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (3)

Chương III:

CON NGƯỜI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ DƯỚI ÁNH SÁNG PHẬT PHÁP

"Chiến thắng vạn quân không bằng chiến thắng chính mình. Tự thắng mình là chiến công cao quý nhất." (Kinh Pháp Cú, câu 103)

Mục tiêu của chương

Sau khi nghiên cứu chương này, người đọc có thể:

- Hiểu được quan niệm của Phật giáo về bản chất con người.

- Phân tích những biến đổi của đời sống con người dưới tác động của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

- Nhận diện những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng tâm lý, bản sắc và các mối quan hệ trong xã hội số.

- Hiểu được giá trị của giáo lý Ngũ uẩn, Duyên khởi và Tứ Thánh Đế trong việc lý giải các vấn đề của con người hiện đại.

- Thấy được vai trò của chánh niệm và đời sống đạo đức trong việc xây dựng con người toàn diện ở kỷ nguyên số.

PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ (2)

Chương II:

NHỮNG NGUYÊN LÝ BẤT BIẾN CỦA PHẬT PHÁP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Mục tiêu của chương

Sau khi tìm hiểu chương này, người đọc có thể hiểu được vì sao Phật pháp không bị giới hạn bởi thời gian hay trình độ phát triển của khoa học; phân tích được các nguyên lý nền tảng của Phật giáo dưới góc nhìn triết học và thực tiễn; nhận diện sự tương thích giữa những biến đổi của nền văn minh số với các quy luật mà Đức Phật đã khám phá; xây dựng nền tảng lý luận cho việc ứng dụng Phật pháp vào đời sống trong kỷ nguyên số.

LÀM CHỦ AI

(1) 

AI (Operating System – OS) đang thay đổi thế giới với tốc độ chưa từng có. Từ học tập, làm việc đến kinh doanh, quản lý, ở đâu cũng có sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo.

HỆ ĐIỀU HÀNH CỦA CON NGƯỜI

(1) 

Máy tính muốn hoạt động phải có hệ điều hành (Operating System – OS). Hệ điều hành quyết định cách máy xử lý dữ liệu, vận hành các chương trình và phản ứng trước mọi lệnh. Con người cũng có một “hệ điều hành” của riêng mình, nhưng đó là một hệ điều hành vô hình. Nó được tạo nên từ nhận thức, niềm tin, tư duy, đạo đức, cảm xúc và thói quen.

AI CHỈ LÀ TRÍ THÔNG MINH NHÂN TẠO.

1. Thuật ngữ.

Trong những năm gần đây, thuật ngữ AI (Artificial Intelligence) xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống. Từ điện thoại thông minh, mạng xã hội, công cụ tìm kiếm cho đến các ứng dụng hỗ trợ học tập và làm việc, đâu đâu cũng thấy sự hiện diện của AI. Tuy nhiên, cách dịch phổ biến hiện nay là “Trí tuệ nhân tạo” có lẽ chưa phản ánh thật chính xác bản chất của công nghệ này. Nếu xét kỹ hơn, AI nên được hiểu là “Trí thông minh nhân tạo” hơn là “Trí tuệ nhân tạo”.