KHÁI LUẬN VỀ HƯ VÔ

Có một câu hỏi mà từ ngàn xưa con người vẫn luôn muốn tìm lời giải: Trước khi Vũ Trụ khởi sinh, có gì? Thông thường, khi nghe câu hỏi ấy, người ta có thể nghĩ đến một khoảng không gian vô tận, tối đen và trống rỗng. Nhưng nếu vẫn còn một khoảng không gian, dù không có bất cứ vật gì trong đó, thì trạng thái ấy vẫn chưa thể gọi là Hư vô tuyệt đối. Bởi vì nơi nào còn không gian, nơi đó vẫn còn một cái gì đó. Và nơi nào còn thời gian, nơi đó vẫn còn sự tiếp diễn của trước và sau.

Vì vậy, nếu nói đến trạng thái khi Vũ Trụ “chưa” khởi sinh, thì phải hiểu rằng: Không có bất cứ thứ gì có mặt, kể cả không gian và thời gian. Đó chính là Hư vô.

1. HƯ VÔ KHÔNG PHẢI LÀ MỘT KHOẢNG TRỐNG

Con người thường hình dung cái không có gì như một khoảng trống mênh mông. Nhưng một khoảng trống vẫn cần có không gian để tồn tại. Ví dụ, một căn phòng không có bàn ghế, không có người, không có bất cứ đồ vật nào. Ta có thể gọi căn phòng ấy là trống. Nhưng căn phòng vẫn còn không gian. 

Nếu lấy đi tất cả các ngôi sao, hành tinh, thiên hà và mọi vật chất trong Vũ Trụ, nhưng vẫn còn một khoảng không mênh mông, thì vẫn chưa phải là Hư vô tuyệt đối. Bởi vì không gian vẫn còn hiện hữu. Nếu không gian còn hiện hữu thì vẫn còn một thuộc tính nào đó của thực tại. Cho nên, Hư vô không phải là một không gian trống rỗng. Hư vô là trạng thái không có cả không gian để nói rằng nó trống.

2. HƯ VÔ KHÔNG CÓ THỜI GIAN

Tương tự như vậy, Hư vô cũng không có thời gian. Nếu còn thời gian thì vẫn còn khái niệm trước và sau, quá khứ và tương lai, sự kéo dài và biến đổi. Nhưng khi Vũ Trụ chưa khởi sinh, nếu chưa có bất cứ thực tại nào hiện hữu, thì thời gian cũng chưa có nền tảng để biểu hiện. Do đó, không thể nói theo nghĩa thông thường rằng: Hư vô đã tồn tại bao lâu trước khi Vũ Trụ ra đời? Câu hỏi này tự nó đã chứa một mâu thuẫn. Bởi vì muốn hỏi “bao lâu” thì phải có thời gian. Trong khi Hư vô tuyệt đối là trạng thái không có cả thời gian.

Vì thế, chữ “chưa” trong câu: “Trước khi Vũ Trụ chưa khởi sinh” không nên hiểu hoàn toàn theo nghĩa thời gian như một khoảnh khắc nằm trước một khoảnh khắc khác. Nó chỉ là cách dùng ngôn ngữ để chỉ một trạng thái mà trong đó Vũ Trụ chưa biểu hiện.

3. KHI KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN CHƯA CÓ MẶT

Chúng ta đang sống trong một thực tại mà mọi sự đều được nhận biết thông qua không gian và thời gian. Một vật phải có vị trí nào đó. Một sự việc phải xảy ra vào một thời điểm nào đó. Con người khó có thể tưởng tượng một trạng thái không có không gian và thời gian, bởi vì chính tư duy của chúng ta cũng đang vận hành trong không gian và thời gian.

Ta muốn tưởng tượng Hư vô, nhưng khi nhắm mắt lại, ta thường thấy một khoảng tối đen. Khoảng tối ấy vẫn có không gian. Ta tưởng tượng một màn đen vô tận. Màn đen ấy vẫn có chiều rộng, chiều sâu và sự kéo dài.

Như vậy, cái mà chúng ta tưởng tượng vẫn chưa phải là Hư vô. Hư vô tuyệt đối là nơi không có cả cái để tưởng tượng. Không có vật chất. Không có năng lượng. Không có ánh sáng. Không có bóng tối. Không có không gian. Không có thời gian. Không có trước. Không có sau. Không có sinh. Không có diệt. Không có bất cứ thứ gì có thể gọi là một sự hiện hữu. Đó là ý nghĩa triệt để nhất của hai chữ: HƯ VÔ.

4. HƯ VÔ VÀ CÂU HỎI VỀ NGUỒN GỐC VŨ TRỤ

Khi đặt vấn đề Vũ Trụ khởi sinh, con người thường muốn truy tìm một nguyên nhân đầu tiên. Nhưng nếu Vũ Trụ chưa có mặt thì không gian và thời gian cũng chưa có mặt. Khi ấy, những khái niệm quen thuộc về nguyên nhân và kết quả cũng cần được xem xét lại. 

Bởi vì trong nhận thức thông thường, nhân phải có trước quả. Nhưng “trước” lại là một khái niệm thuộc về thời gian. Nếu thời gian chưa có mặt thì không thể đơn giản áp dụng cách suy nghĩ thông thường để nói về trạng thái trước khi Vũ Trụ khởi sinh. Đây chính là giới hạn lớn của ngôn ngữ và tư duy con người.

Ngôn ngữ được sinh ra trong Vũ Trụ. Tư duy của con người cũng hình thành trong Vũ Trụ. Vì vậy, khi dùng ngôn ngữ và tư duy để nói về trạng thái ngoài hoặc trước sự biểu hiện của Vũ Trụ, chúng ta luôn phải hết sức thận trọng. Có những thực tại mà ngôn ngữ chỉ có thể đến gần, nhưng rất khó có thể diễn tả trọn vẹn.

5. KẾT LUẬN

Hư vô không phải là một khoảng không gian trống rỗng. Nếu còn không gian thì chưa phải là Hư vô tuyệt đối. Hư vô cũng không phải là một khoảng thời gian vô tận. Nếu còn thời gian thì vẫn còn sự tồn tại của trước và sau. Do đó, khi nói đến trạng thái mà Vũ Trụ “chưa” khởi sinh, có thể hiểu đó là trạng thái: 

- Không có bất cứ thứ gì có mặt, kể cả không gian và thời gian.

- Không có vật chất.

- Không có năng lượng.

- Không có ánh sáng.

- Không có bóng tối.

- Không có không gian.

- Không có thời gian.

- Không có bất cứ một sự vật hay hiện tượng nào có thể được xác định là đang hiện hữu.

Đó là Hư vô. Và chính từ câu hỏi về Hư vô, con người lại đứng trước một câu hỏi lớn hơn: Nếu đã từng không có bất cứ thứ gì, kể cả không gian và thời gian, thì Vũ Trụ đã khởi sinh như thế nào?

Hoàng Lạc